Waarom heet de Um zo?
De belangrijkste trofee in de schutterij heet d’n Um. Waar komt deze naam vandaan?
Wat de UEFA Champions League Trophy is voor het Europese voetbal, is d’n Um voor de Limburgse schutterij uit Nederland en België. Op 12 juli 2025 liep Melick uit om de helden van schutterij Sint Andreas triomfantelijk te onthalen. Het winnende OLS-team zwaaide onder klokgelui vanaf een open kar naar de toegestroomde dorpsgenoten, nog onwetend van het binnen enkele uren georganiseerde dorpsfeest, compleet met een optreden van zanger Big Benny. ‘Bij iedereen spatte de emoties eraf’, blikt Paul Verhezen terug op die dag. Dwight Kramer, ook schutter in het winnende team: ‘De mensen waren zo trots, ze zeiden tegen ons: we hebben dit nooit meegemaakt, het is zo speciaal en uniek.’
En natuurlijk was daard’n Um, als stralend middelpunt in de feestende menigte. Direct na de huldiging in Heythuysen kregen John Leibbrand en Wim Kromvoet de eervolle taak om een jaar lang het felbegeerde beeld te bewaken en op hun schouders te dragen bij officiële gelegenheden. Dat dragen gebeurt met een meegeleverde processieberrie, waarmee d’n Um in aanzien letterlijk en figuurlijk op gelijke hoogte komt te staan met het beeld van een heilige uit de katholieke kerk. Maar de meeste tijd brengt d’n Um door in het gezelschap van de zware buksen van de schutters van Sint Andreas, wachtend op John of Wim, die als enigen het beeld uit de ondergrondse kluis mogen halen.
Aan het winnen van het Oud Limburgs Schuttersfeest was oorspronkelijk geen wisseltrofee verbonden. Winnende teams kregen enkele prijzen, waaronder een penning van de twee vorstenhuizen, maar het ging (en gaat nog steeds) vooral om de eer. Het mogen organiseren van het volgend OLS in het eigen dorp, was lange tijd de belangrijkste prijs waarmee de schutterij thuis kwam.
Dat er geen echte, herkenbare wisseltrofee was om na de overwinning in de lucht te steken, zat Alf Poell van Omroep Limburg (de voorloper van L1) niet lekker. Elk jaar deed hij vanuit de studio verslag van het schuttersfeest, schakelend naar zijn collega reporters in het veld, die ieder de prestaties van enkele teams op de schietbaan volgden. Met het lossen van het winnende schot juichten de schutters triomfantelijk ‘vur hubbe um!’ (we hebben hem). Ook die vreugdekreet was onderdeel van de traditie geworden. Dat er niets was om te hebben, verleende aan het woordje ‘um’ een haast metafysische betekenis. Alsof je over god sprak, die zich evenmin liet zien, laat staan vastpakken.
Op initiatief van Omroep Limburg en Brand Bierbrouwerij kreeg kunstenaar Teun Roosenburg in 1991 de opdracht om een beeld te maken van een schutter, als verwijzing naar de bekende vreugdekreet. Sindsdien is d’n Um de meest begeerde trofee van het Oud-Limburgs Schuttersfeest.
Sinds 2007 heeft ook het Kinjer-OLS zijn eigen bronzen wisseltrofee. Het Ummeke stelt weliswaar een schietende koningin voor met de buks op de schouder van een juichende koning, maar het gaat om meer dan alleen raak schieten. De klas die ook goed scoort bij zeven andere wedstrijdonderdelen, waaronder beste yell, vaandeldrager en koningspaar, mag de trofee een jaar lang een mooie plek geven in de eigen school. Het is een slimme manier om elfjarigen te laten ervaren dat er in het leven meer te winnen is dan likes op je eigen Tiktok filmpjes. En dat samen strijden ook leuk en spannend kan zijn.