Verdwijnt met het sluiten van de kerk ook de band met de schutterij?
Verdwijnt met het sluiten van de kerk ook de band met de schutterij?
Met de aangekondigde verbouwing van de Sint-Andreaskerk in Melick tot appartementencomplex wordt de navelstreng tussen het gebouw en de schutterij met dezelfde naam doorgeknipt. Het besluit om de kerk aan de eredienst te onttrekken is al genomen. Een lot dat ook andere Limburgse dorpskerken gaat treffen. Door hoge onderhoudskosten, een tekort aan priesters en teruglopende bezoekersaantallen verwacht het bisdom dat van de overgebleven 280 kerken de helft voor 2035 zal sluiten.
Op de valreep kan tijdens dit OLS-jaar nog één schuttersmis in de Sint-Andreaskerk plaatsvinden. De voorlaatste was op Hemelvaartsdag, traditioneel de dag van het Koningsvogelschieten. De laatste is op zaterdagavond 4 juli, vlak voordat het grote OLS-feest in Melick losbarst. Als na deze memorabele eucharistieviering de voltallige schutterij en alle muzikanten en genodigden de Sint-Andreaskerk verlaten, luidt dat het einde in van een eeuwenoude traditie in Melick.
Voor Har Van Melick (78), al 65 jaar lid van de schutterij en sinds vier jaar koster van de Sint-Andreaskerk, is dat een triest vooruitzicht. ‘De kerk is het hart van het dorp’, vertelt Har. ‘Je hoort straks geen klokken meer. Nu zitten er op zondagochtend nog zo’n dertig mensen in de kerk. Meneer pastoor zei tegen mij: “Kijk naar de eerste rijen: iedereen is 85 jaar of ouder. Als die mensen er straks niet meer zijn, wat dan?” In Vlodrop zijn er al geen communicanten meer. Het gaat allemaal uit als een kaars.’
Verdwijnt met de ontkerkelijking ook de traditionele band met de schutterijen? Als het aan de OLS Federatie ligt niet. Deken Ed Smeets uit Venray is namens het bisdom moderator van deze koepelorganisatie voor de Limburgse schutterijen. Hij participeert in de recent opgerichte werkgroep ‘Zin in schutterij’ waarin nagedacht wordt over de vraag hoe de kerkelijke verankering met de schutterijen in de toekomst behouden kan blijven. Het vertrekpunt voor deze verkenning is volgens de deken te vinden in gedeelde waarden vanuit de rijke Rooms Katholieke traditie. ‘Vroeger droeg de kerk het hele maatschappelijk leven. Alle scholen en ziekenhuizen hadden oorspronkelijk de naam van een heilige. Alleen de schutterijen hebben dat bewaard.’
De deken legt uit dat de OLS-werkgroep in het woord zin een dubbele betekenis ziet. ‘Mensen worden waarschijnlijk lid van de schutterij vanwege de gezelligheid. Maar wat is de bedoeling van de schutterij in onze geïndividualiseerde maatschappij? Zij vertegenwoordigen traditionele waarden als naastenliefde en verbondenheid, kameraadschap en saamhorigheid.’ De deken is van mening dat de toegevoegde waarde van de schutterij voor de toekomst te vinden is in het behoud van deze waarden voor volgende generaties. Hij refereert daarbij aan een uitspraak van de componist Gustav Mahler: ‘Traditie is niet de aanbidding van de as van gisteren, maar het doorgeven van het vuur.’ Opgegroeid in Beek had de jonge Ed meer met de kerk dan met de schutterij. ‘Toen ik misdienaar was, gaven de harmonie en de schutterij bedding en structuur aan het kerkelijk leven, zoals bij een processie of patroonsfeest.’
Fanfares, schutterijen en carnavalsverenigingen zijn diep geworteld in de Limburgse cultuur en vormen van oudsher de sociale lijm van een dorpsgemeenschap. Het is daarom niet verwonderlijk dat het bisdom voor het behoud van de onderlinge verbondenheid inzet op een sterke relatie met verenigingen. Zo bezoekt de deken regelmatig schuttersfeesten om daar de mensen te kunnen ontmoeten met wortels in het verenigingsleven. Hoe de band met de kerk behouden zou kunnen blijven, is in de werkgroep nog niet uitgekristalliseerd. ‘We willen graag vanuit de infrastructuur van de bonden en de federatie het gesprek met de schutterijen hierover op gang brengen. Bijvoorbeeld door thema’s aan te reiken voor een dialoog binnen het eigen dorp.’
Har Van Melick zal na de kerksluiting vooral zijn werk als koster en de ontmoetingen met de overgebleven kerkgangers gaan missen. Hij kent iedereen van naam en bijnaam en weet welke familie waar heeft gewoond. ‘Waar moeten we naar toe als de kerk dicht is? Misschien kunnen we straks in de oude bibliotheek nog terecht, zeggen sommigen. Maar waar ga je dan met al die spullen naar toe? Zo’n grote kaars en de monstrans, die kun je toch niet zomaar in een keukenkastje zetten?’